Η ίδρυση του Σιδηροδρομικού Σταθμού
Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους (1912–1913) και την ενσωμάτωση της Μακεδονίας στο ελληνικό κράτος, η ανάγκη σύνδεσης των νέων περιοχών με τον υπόλοιπο εθνικό χώρο έγινε επιτακτική. Ο σιδηρόδρομος αποτέλεσε βασικό μέσο για τη διοικητική, οικονομική και στρατηγική ενοποίηση της χώρας, με την Πιερία να βρίσκεται σε κομβική θέση.
Στο πλαίσιο αυτό κατασκευάστηκε η σιδηροδρομική γραμμή Παπαπούλι–Πλατύ, μήκους 83 χιλιομέτρων, η οποία ολοκληρώθηκε το 1916. Η γραμμή συνέδεσε τη Θεσσαλία με τη Θεσσαλονίκη και, μέσω αυτής, τη Νότια Ελλάδα με τη Μακεδονία, αποτελώντας ένα από τα σημαντικότερα συγκοινωνιακά έργα της περιόδου.
Μέσα σε αυτό το νέο δίκτυο ιδρύθηκε, το 1916, και ο Σιδηροδρομικός Σταθμός Κατερίνης, ως ενδιάμεσος σταθμός της γραμμής. Η πρώτη περίοδος της λειτουργίας του συνέπεσε με τις ανάγκες του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, γεγονός που προσέδωσε στον σταθμό άμεσα στρατηγικό χαρακτήρα.
Παπαδημητρίου, Ι. Δημήτριος. Οι Σιδηρόδρομοι στον Βορειοελλαδικό Χώρο (1871–1965). 2η έκδ. Θεσσαλονίκη: Μουσείο Φωτογραφίας «Χρήστος Καλεμκερής», Δήμος Καλαμαριάς, 2005.
Σαλπιστής, Νίκος. Εθνικός Διχασμός και Ιμπεριαλιστική Επέμβαση στην Ελλάδα 1916–1917: Η περιπέτεια της περιφέρειας Κατερίνης. Κατερίνη, 2011.
Κριτήρια χωροθέτησης και διαχρονικά φυσικά περάσματα
Η ανάπτυξη του σιδηροδρομικού δικτύου στον ελληνικό και οθωμανικό χώρο δεν υπήρξε ανεξάρτητη από τις προϋπάρχουσες γεωγραφικές και ιστορικές δομές, αλλά ακολούθησε σε μεγάλο βαθμό τους παλαιότερους άξονες και τα φυσικά περάσματα που διευκόλυναν την επικοινωνία, ενσωματώνοντας προϋπάρχοντα δίκτυα σε ένα νέο σύστημα μεταφορών. Στη Μακεδονία, οι σιδηροδρομικές χαράξεις ακολούθησαν αντίστοιχους διαχρονικούς άξονες, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον άξονα της ιστορικής Εγνατίας Οδού, η οποία λειτουργούσε ήδη από την αρχαιότητα ως κύριος διάδρομος σύνδεσης της Ανατολής με τη Δύση.
Η περιοχή της Πιερίας αποτέλεσε διαχρονικά βασικό πέρασμα μεταξύ Μακεδονίας και Θεσσαλίας. Καθοριστική υπήρξε η δίοδος των Τεμπών, καθώς και δευτερεύοντα ορεινά περάσματα, όπως της Ζηλιάνας και της Πέτρας, που εξυπηρετούσαν εναλλακτικές διαδρομές. Οι φυσικοί αυτοί άξονες χρησιμοποιούνταν ήδη από την αρχαιότητα για στρατιωτικές και εμπορικές μετακινήσεις και διατήρησαν τη σημασία τους και στους νεότερους χρόνους. Η δίοδος των Τεμπών αποτέλεσε τον βασικό άξονα κατά μήκος του οποίου αναπτύχθηκε η σιδηροδρομική χάραξη στις αρχές του 20ού αιώνα.
Στο πλαίσιο αυτό, η Κατερίνη εντάσσεται σε αυτή τη διαχρονική χωρική λογική, λειτουργώντας ως πέρασμα, κόμβος και σημείο ελέγχου της επικοινωνίας μεταξύ νότιας και βόρειας Ελλάδας.
————-
Χατζόπουλος, Μιχάλης. Επιγραφές Κάτω Μακεδονίας. Επιγραφές Βέροιας, τχ. 1, Αθήνα: Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, 1998
Πίκουλας, Α. «Διασχίζοντας τον Όλυμπο: Οδικό δίκτυο και άμυνα στην Περραιβία (2008–2010). Η έρευνα του 2008», Το Αρχαιολογικό Έργο στη Μακεδονία και στη Θράκη 22 (2008 [2011]): 249–254.
Χάρτης της αρχαίας Πιερίας (κλασική–ελληνιστική περίοδος), όπου αποτυπώνεται η γεωμορφολογία της περιοχής και οι φυσικοί διάδρομοι μετακίνησης μεταξύ Θεσσαλίας και Μακεδονίας. Πηγή: Numa Cartography, Reference Map of Ancient Pieria, deviantart.com.
Η σιδηροδρομική ενοποίηση του ελληνικού κράτους (1912–1916) και η ίδρυση του Σταθμού Κατερίνης
Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους (1912–1913) και την ενσωμάτωση της Μακεδονίας στο ελληνικό κράτος, η ανάγκη σύνδεσης του «παλαιού» με το «νέο» εθνικό έδαφος κατέστη επιτακτική. Η σιδηροδρομική ενοποίηση αποτέλεσε βασικό εργαλείο διοικητικής, οικονομικής και στρατηγικής ενοποίησης της χώρας, με την Πιερία να βρίσκεται στο επίκεντρο των πρώτων μεγάλων έργων.
Στο πλαίσιο αυτό κατασκευάστηκε η γραμμή Παπαπούλι–Πλατύ, μήκους 83 χιλιομέτρων, η οποία συνέδεσε για πρώτη φορά απευθείας τη Θεσσαλία με τη Θεσσαλονίκη και, μέσω αυτής, τη Νότια Ελλάδα με τη Μακεδονία. Το έργο ολοκληρώθηκε το 1916 και τα επίσημα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν στις 9 Μαΐου 1916 στον σταθμό Αιγινίου, παρουσία του βασιλιά Κωνσταντίνου Α’
Η ίδρυση του Σιδηροδρομικού Σταθμού Κατερίνης εντάσσεται άμεσα σε αυτή τη διαδικασία. Ως ενδιάμεσος κόμβος στη νέα γραμμή που συνέδεε τη Μακεδονία με τη Νότια Ελλάδα, ο σταθμός απέκτησε στρατηγική και εμπορική σημασία, συμβάλλοντας στον μετασχηματισμό της περιοχής και στην ένταξη της Κατερίνης στα δίκτυα μετακίνησης και εμπορίου της εποχής.
Το κεντρικό κτήριο του Σιδηροδρομικού Σταθμού Κατερίνης ανεγέρθηκε μετά την ολοκλήρωση της γραμμής και βασίστηκε σε γαλλικά τυποποιημένα σχέδια. Από την ίδρυσή του έως σήμερα παραμένει ο βασικός πυρήνας του σταθμικού συγκροτήματος και ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σημεία του σιδηροδρομικού χώρου.
Περισσότερα για το κτήριο στην ενότητα «Ιστορικά Tοπόσημα».
Παπαδημητρίου, Ι. Δημήτριος. Οι Σιδηρόδρομοι στον Βορειοελλαδικό Χώρο (1871–1965). 2η έκδ. Θεσσαλονίκη: Μουσείο Φωτογραφίας «Χρήστος Καλεμκερής», Δήμος Καλαμαριάς, 2005.
Σαλπιστής, Νίκος. Εθνικός Διχασμός και Ιμπεριαλιστική Επέμβαση στην Ελλάδα 1916–1917: Η περιπέτεια της περιφέρειας Κατερίνης. Κατερίνη, 2011.
Τσιόκας, Ανδρέας. «Αποκατάσταση και επανάχρηση του Σιδηροδρομικού Σταθμού και του Εργοστασίου Εμποτισμού Κατερίνης». Διπλωματική εργασία, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Πολυτεχνική Σχολή, Τμήμα Αρχιτεκτόνων, 2005.