Συμμαχικοί βομβαρδισμοί, αποχώρηση των Γερμανών και Απελευθέρωση (1944)

Την 1η Σεπτεμβρίου 1944, λίγο πριν από την αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων, βρετανικά αεροσκάφη βομβάρδισαν τον Σιδηροδρομικό Σταθμό Κατερίνης. Από τον βομβαρδισμό σκοτώθηκαν δώδεκα κάτοικοι —κυρίως γυναίκες και παιδιά— την ώρα που εργάζονταν στο αρμάθιασμα καπνών. Πολλοί κάτοικοι της συνοικίας κατέφυγαν σε φυσικά καταφύγια και ρέματα για να προστατευτούν. Προφορικές μαρτυρίες περιγράφουν θραύσματα που αναπηδούσαν στις ράγες πάνω από κρυμμένους αμάχους, ενώ αναφέρονται και περιπτώσεις όπου Γερμανοί στρατιώτες οδήγησαν πολίτες σε χαρακώματα για την ασφάλειά τους. Οι γερμανικές αρχές, προσπαθώντας να αποτρέψουν νέες επιδρομές, μετέφεραν νοσοκομειακό συρμό σε εμφανές σημείο κοντά στον Σταθμό, ώστε να καταστήσουν τον χώρο μη στρατιωτικό στόχο· παρά την κίνηση αυτή, σημειώθηκαν επιπλέον τραυματισμοί.

Στις 25 Οκτωβρίου 1944, οι γερμανικές δυνάμεις που βρίσκονταν στην Κατερίνη και στις γύρω περιοχές συγκεντρώθηκαν στον Σιδηροδρομικό Σταθμό, μαζί με τμήματα που είχαν μετακινηθεί από τη Θεσσαλία. Στον χώρο παρατάχθηκαν άνδρες, πυροβολικό και άρματα μάχης, εν αναμονή της οργανωμένης αποχώρησης προς τον βορρά και της τελικής εγκατάλειψης της χώρας. Κατά τη διαδικασία αποχώρησης προκλήθηκαν ζημιές σε ορισμένα κτήρια του Σταθμού, αν και δεν πραγματοποιήθηκε τελικά η σχεδιαζόμενη ανατίναξη του εργοστασίου.

Την επόμενη ημέρα, στις 26 Οκτωβρίου 1944, οι γερμανικές δυνάμεις εγκατέλειψαν την Κατερίνη, ενώ τμήματα του ΕΛΑΣ και μονάδες της πολιτοφυλακής εισήλθαν στην πόλη, σηματοδοτώντας το τέλος της Κατοχής και την αρχή της Απελευθέρωσης.

Στιγμιότυπο από τους εορτασμούς για την Απελευθέρωση της Κατερίνης, 29 Οκτωβρίου 1944. Πηγή: Αρχείο Νίκου Σαλπιστή.

Μέλη της ΕΠΟΝ καθαρίζουν τον σιδηροδρομικό σταθμό Κατερίνης, Νοέμβριος 1944. Πηγή: Αρχείο Νίκου Σαλπιστή.

Ο Σιδηροδρομικός Σταθμός Κατερίνης αποτέλεσε, σε όλη τη διάρκεια της Κατοχής, έναν χώρο όπου συμπυκνώθηκαν η κατοχική εξουσία, οι φόβοι και οι στρατηγικές επιβίωσης των κατοίκων, αλλά και οι πολλαπλές μορφές αντιστασιακής δράσης. Με την αποχώρηση των γερμανικών δυνάμεων έκλεισε το κεφάλαιο της Κατοχής, χωρίς όμως ο χώρος να επανέλθει άμεσα σε κανονικότητα. Η προηγούμενη στρατιωτική χρήση, η μνήμη των διώξεων και η χωρική του σημασία συνέβαλαν στη διατήρηση μηχανισμών επιτήρησης κατά την περίοδο του Εμφυλίου, καθιστώντας τον έναν από τους τόπους όπου η μετακατοχική βία βρήκε συνέχεια και νέα μορφή.


Σαλπιστής, Νίκος. Κατερίνη 1941–1945. Μέρες Κατοχής Αντίστασης Δημιουργίας. Κατερίνη: χ.ε., 2003.